Glas in Zicht
19 april 2019 - 10 november 2019

Glas In Zicht – Glas in de architectuur

Glas In Zicht belicht het ‘alledaags’ decoratief glas in kozijnen, deuren en ramen in Nederland, maar ook het zogenaamde ‘bouwglas’, met unieke exemplaren van glazen bouwstenen en dakpannen.

Voor het eerst wordt over dit soort glas in Nederland een tentoonstelling georganiseerd voor een breed publiek. Diverse decoratietechnieken vanaf 1850 passeren de revue: gebrandschilderd glas in lood, geëtst glas, gebogen glas, mousselineglas, maar ook zeefdrukken en glas in beton. Aanleiding voor de expositie is uitgebreid onderzoek over Glasfabriek Bouvy (1854-1926), evenals de recente aanwinsten van de kleurrijke glas-in-loodramen uit de periode 1920-30 van Thorn Prikker en Kamerlingh Onnes. Met workshops, wandelingen en een fotoproject opent het Nationaal Glasmuseum de ogen voor de schoonheid en variatie van glas in architectuur in de eigen leefomgeving, in huis en om de hoek.

Bloei van technieken

Elk huis heeft ramen. Ze zijn vanzelfsprekend, maar ook erg bepalend voor de sfeer van het huis, die sterk wordt bepaald door het invallende licht. Door het vensterglas te bewerken wordt inkijk tegengegaan en privacy gewaarborgd. Aan de hand van werken uit particuliere en eigen collecties, diverse films en historische foto’s maakt Glas In Zicht de ontwikkeling van venster- en bouwglas inzichtelijk.

Geschiedenis van het ‘vlakglas’

Vensterglas ontstond al in de Romeinse tijd, maar verspreidde zich pas vanaf circa 1400 vanuit Venetië naar de rest van Europa. Gebrandschilderde glas-in-loodramen verfraaien monumentale kerken, openbare gebouwen en rond 1600 ook de woonhuizen van de gegoede burgerij. De verzamelnaam van dit type glas is vlakglas. In de 19e eeuw, tijdens de industriële revolutie, wordt het mogelijk om vlakglas sneller en in grotere hoeveelheden te produceren.

Glasfabriek Bouvy, Afd.Buigerij

Glasfabriek Bouvy ontwikkelde een techniek om glas te buigen en verwerft met zijn grote gebogen ruiten internationale roem op de wereldtentoonstelling van 1900 in Parijs. Met name in 1850-1930 worden ramen vaak gedecoreerd. Veel van deze prachtig versierde ramen zijn nog altijd te bewonderen in ons straatbeeld.

Bouwglas

Vanaf het midden van de 19de eeuw ontwikkelt zich een industrie van glazen bouwstenen. Deze worden in vele soorten en maten geblazen, geperst of gegoten, in diverse kleuren. In Nederland produceerde Glasfabriek Bouvy gebogen glas, glazen dakpannen en ventilatieglas. Glazen bouwstenen hebben door hun vorm en kleur een beeldbepalende invloed op de architectuur van met name de jaren 1930 en ‘40. Glasfabriek Leerdam had een grote invloed op de ontwikkeling van bouwglas, met medewerking van vooraanstaande architecten, zoals H.P. Berlage, en distributeur Emile Sanders.

Wederopbouw

In de jaren ’50 van de 20ste eeuw – met de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog – is de woningnood groot, de economie herpakt zich en groeit, en er wordt in Nederland volop gebouwd. In Leerdam komen er veel opdrachten binnen ter gelegenheid van jubilea; het zogenaamde ’gelegenheidsglas’. Naast A.D. Copier ontwerpt de crème de la crème van de Leerdamse Glasfabriek zoals Floris Meydam, Willem Heesen, Joop Reparon, Brigitte Kleyn-Altenburger en Siem van de Marel vele bijzondere ramen. Voor het decoreren wordt, onder andere, het Triplum-procedé ontwikkeld, waarbij drie lagen vlakglas worden samengesmolten. In de jaren ’70 en ’80 komen woningen met meer ruimte, lucht en licht in trek: de zogenaamde ‘doorzonwoning’. In oudere huizen moet decoratief glas wijken voor meer licht in huis. In de jaren ’60 – wanneer het belang van duurzaamheid geleidelijk aan duidelijk wordt – laat Freddy Heineken een herbruikbare bierfles ontwerpen, die na gebruik als bouwmateriaal kan dienen in arme landen. Deze zogeheten WOBO (World Bottle) is in 1964 in een oplage van 100.000 geproduceerd door Glasfabriek Leerdam, maar helaas nooit in gebruik genomen.

Glas in de hedendaagse architectuur

A.D. Copier, ‘De drie gratiën’, 1939

De laatste decennia is de interesse voor bewerkte en gedecoreerde ramen en ruiten weer opgebloeid. Nieuwe technieken worden toegepast, zoals zeefdrukken, fusen en printen. Het ambacht glas in lood leeft voort in kleine ateliers voor het terugbrengen en restaureren van ramen. Voor openbare gebouwen, zoals aula’s, kerken, en podia, wordt weer volop bewerkt glas geproduceerd. In de tentoonstelling ziet de bezoeker hedendaags glas, proefstukken, foto’s en tekeningen en krijgt tevens een kijkje in de toekomst.
Laura Roscam Abbing Gastconservator van Glas In Zicht is cultuurhistoricus. Zij heeft een groot aantal publicaties over woonhuizen uit de periode 1850-1940 op haar naam staan. Haar nieuwe boek De Koninklijke Nederlandsche Glasfabriek J.J.B.J .Bouvy, Dordrecht 1854-1926 wordt gepresenteerd tijdens de opening van de tentoonstelling. In dit boek beschrijft Laura Roscam Abbing de resultaten van haar onderzoek naar de belangrijkste vlakglasfabriek in Nederland en het glas dat hij produceerde. Zij plaatst de fabriek tegen de achtergrond van de vlakglasindustrie in die tijd, beschrijft het reilen en zeilen van het bedrijf, de producten die het maakte en de daarvoor gebruikte technieken. Het boek bevat een groot aantal foto’s van nog niet eerder getoond decoratief glas, afkomstig uit publieke en particuliere panden.

Locatie: Het Nationaal Glasmuseum
Datum: 19 april t/m 10 november 2019